wtorek, 24 marca 2026 r.
W dniu 18 marca 2026 roku odbyło się kolejne spotkanie Klubu Poszukiwaczy Historii Niepołomic, w całości poświęcone było tragicznym wydarzeniom z 1846 r. W tym roku przypada bowiem 180. rocznica Rabacji Galicyjskiej, zwanej też rzezią galicyjską. Temat ten przybliżył zgromadzonym pan Tadeusz Ziobro.
Wykład skupił się na wydarzeniach, które rozegrały się w najbliższym sąsiedztwie Niepołomic: w Grodkowicach, Bodzanowie, Staniątkach, Brzeziu i Gdowie. Pan Tadeusz zaprezentował unikalne materiały, m.in. dokumenty pozyskane z Klasztoru SS Benedyktynek w Staniątkach oraz fotografie cmentarza, gdzie spoczywają ofiary tamtych dni – Marcjan Żeleński i Karol Janta ze Staniątek.
Interesujące były przytoczone fragmenty wspomnień świadków tamtych czasów: Józefa Pieprzycy ze Słomirogu oraz Jana Szczepanika, sołtysa z Brzezia, który zrelacjonował dramatyczne zabójstwo Marcjana Żeleńskiego (23 lutego 1846 r.).
Prelegent przytoczył historię krzyża pamiątkowego w ogrodzie majątku Żeleńskich w Grodkowicach. To właśnie tam zginął Marcjan Władysław Żeleński (ciekawostką jest, że był on pierwszym katolikiem w tej kalwińskiej od XVII wieku rodzinie oraz krewnym słynnego Tadeusza Boya-Żeleńskiego).
Na krzyżu ufundowanym przez żonę zamordowanego dziedzica Grodkowic widnieje wymowna inskrypcja: „OJCZE ODPUŚĆ IM, BO NIE WIEDZĄ CO CZYNIĄ”. Dzięki pracom konserwatorskim z 2019 roku ten ważny zabytek został uratowany przed zniszczeniem.
Podczas spotkania przypomniano kluczowe daty:
• 23.02 – Zabójstwo Marcjana Żeleńskiego
• 24.02 - Napad na klasztor w Staniątkach.
• 25.02 – Krwawe wydarzenia w Bodzanowie.
• 26.02 – Bitwa pod Gdowem (raport płk. Ludviga von Benedeka wspomina o 154 zabitych powstańcach, z czego szesnastu udało się rozpoznać i zapisać ich nazwiska. Pan Tadeusz przedstawił również listę „szeregowców historii” biorących udział w wydarzeniach w lutym 1846 r.
Tadeusz Ziobro podkreślił, że nie wszyscy ulegli fali przemocy. Przykładem był Józef Ciastoń (wójt Podłęża), który nie przyłączył się do rabacji. Z kolei ksiądz Stanisław Słupski z Niepołomic wykazał się twardą postawą moralną – odmawiał rozgrzeszenia uczestnikom rzezi, choć jednocześnie jego raporty do Kurii potwierdzają, że kościół w Niepołomicach ocalał przed grabieżą i zbezczeszczeniem.
O Rabacji pisali m.in.: Ryszard Jamka „Panów piłą rżnęli”, Radek Rak „Baśń o wężowym sercu”, ks. Krzysztof Kamieński „Okropne dzieje przyniósł nam czas Duchowieństwo diecezji tarnowskiej wobec wydarzeń 1846 roku.”, Bruno Jasieński „Słowo o Jakubie Szeli”, Kornel Ujejski fragment „Chorału”, Stanisław Wyspiański fragmenty „Wesela”.
W czasie spotkania można było kupić książkę Ludwika Stasiaka pt. „Krwawe ręce.” To poruszająca powieść historyczna, w której autor odsłania kulisy jednej z najtragiczniejszych kart polskich dziejów – rzezi galicyjskiej 1846 roku. Utwór po raz pierwszy ukazał się drukiem w 1907 roku, a obecne wydanie stanowi wznowienie przygotowane w 180. rocznicę rabacji. Jest to poruszająca lektura autorstwa pochodzącego z Bochni artysty, która obnaża austriacką politykę „dziel i rządź”. Stasiak nie tylko rekonstruuje wydarzenia, ale stawia pytania o odpowiedzialność zbiorową i manipulację, która doprowadziła do rozpadu narodowej jedności.
Spotkanie było nie tylko lekcją lokalnej historii, ale też okazją do refleksji nad tym, jak dawne podziały potrafią rzutować na losy całych pokoleń.
