Niepołomice zapisane w rodzinnych historiach

Każde miasto ma swoją wielką historię. Ale ma też tysiące małych historii – zapisanych w rodzinnych albumach, starych dokumentach, listach, fotografiach i przede wszystkim w pamięci ludzi. To właśnie z tych pozornie małych opowieści powstaje prawdziwa historia miejsca. W sobotę 8 sierpnia w niepołomickiej Bibliotece otworzyliśmy wystawę poświęconą historii rodziny Goryckich. To jednak nie tylko opowieść o jednej rodzinie. To kolejny rozdział większej historii, którą Biblioteka tworzy już od ponad dekady – historii Niepołomic widzianej oczami ich mieszkańców.

Cykl „Rodziny niepołomickie – życie wpisane w historię miasta” powstał z przekonania, że dzieje naszego miasta warto opowiadać nie tylko przez pryzmat wielkich wydarzeń, dat, zabytków czy znanych nazwisk. Równie ważne są bowiem losy zwyczajnych ludzi – ich codzienność, praca, rodzinne domy, marzenia, radości i trudne doświadczenia. Zaczęliśmy w 2014 roku od historii rodzin Wimmerów i Ślusarczyków. Później poznawaliśmy kolejne: Pieczonków, Mazurów i Czumów. Każda wystawa była inna, bo każda rodzina miała własną historię. A jednak wszystkie prowadziły do tego samego miejsca – do opowieści o Niepołomicach i ludziach, którzy przez lata je tworzyli.

Dziś do tej opowieści dołącza rodzina Goryckich. Sobotni wernisaż zgromadził wyjątkowo liczną reprezentację rodu, mieszkańców oraz gości, wśród których obecna była wiceburmistrz Niepołomic Anna Topór. Przybyłych gości przywitała dyrektor biblioteki Joanna Lebiest, podkreślając wagę kultywowania lokalnej pamięci. Następnie przemówienie wygłosił przedstawiciel rodziny Tadeusz Gorycki, który przybliżył bogate dzieje rodu oraz historię powstania organizacji familijnej.

Dzieje rodu Goryckich

Jak wybrzmiało podczas otwarcia, dotychczasowe ustalenia wskazują, że pierwsza wzmianka o nazwisku Gorycki pojawia się już w XIV wieku. Fakt ten przytacza Edward Rudzki w swojej książce pt. „Polskie Królowe” wspominając o hrabinie Goryckiej.

Najstarszym znanym przedstawicielem tego nazwiska na ziemiach polskich był Szymon Gorycki (w źródłach łacińskich występujący jako Goritius). Ten żyjący w XVI wieku za panowania króla Zygmunta Augusta poeta polsko-łaciński pochodził z Pilzna nad Wisłoką (ówczesne województwo sandomierskie). Gorycki uprawiał poezję humanistyczną, religijną oraz panegiryczną (pochwalną), a pamięć o nim przetrwała w wielu kompendiach wiedzy i opracowaniach historycznych.

Wiedzę historyczną o tej rodzinie uzupełnia również Akt Chrztu Feliksa Goryckiego, ochrzczonego 27 maja 1804 r. w parafii św. Floriana w Czarncy (woj. świętokrzyskie), gdzie zapisano: Joannes Gorycki – Nobilis oraz Catharina Gosławska – Nobilis.

Kolejny ważny ślad historyczny pochodzi z początku XX wieku. W „Szematyzmie Królestwa Galicji i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskim” na rok 1914, zawierającym m.in. Galicyjskie Towarzystwo Kredytowe Ziemskie we Lwowie (potwierdzone najwyższym patentem cesarskim w 1841 r.), wymienieni są urzędnicy władz naczelnych tej instytucji, a wśród nich jako urzędnik IV rangi – Stanisław Gorycki.

Rodzina Goryckich pojawiła się w Woli Batorskiej w XVIII wieku. Zgodnie z rodzinnymi wspomnieniami przekazywanymi z pokolenia na pokolenie była to rodzina szlachecka, o czym wzmiankują również niektóre herbarze. Jednak wieloletnie zajmowanie się rzemiosłem bednarskim przez członków tego rodu mogło świadczyć o jego zubożeniu i stopniowym zanikaniu szlacheckiego statusu (co po latach spowodowało założenie organizacji familijnej „Goritius”). Podstawowym zajęciem rodziny było rolnictwo, rybołówstwo oraz sadownictwo. Prawdziwym „gniazdem rodzinnym” stał się dom nr 229, w którym nieprzerwanie zamieszkiwało aż sześć pokoleń tej rodziny. Założycielem gałęzi niepołomickiej, zwanej też batorską, jest Alexius (Aleksy vel Aleksander) Gorycki, urodzony ok. 1746 r. (zmarł 20 marca 1826 r.). Pochodził prawdopodobnie z okolic położonych pomiędzy Gdowem a Wieliczką. Około 1777 r. ożenił się z Marianną Solarz (ur. ok. 1757 r., zm. 14 stycznia 1828 r.).

Losy dawnych i współczesnych pokoleń rodu przedstawiono na ekspozycji za pomocą opisów, archiwalnych dokumentów i fotografii, ze szczególnym uwzględnieniem Tablic Genealogicznych (obejmujących również gałąź krakowską i zakopiańską).

Życie i działania przedstawicieli tego rodu odnoszą się także do lat II wojny światowej – udziału w Armii Krajowej walczącej z hitlerowskimi Niemcami oraz w Ruchu Oporu, a także udziału wojska i funkcjonariuszy MO w Akcji „Wisła” (walczących z UPA). Wśród nich znaleźli się:

• Mjr Eugeniusz Gordon-Gorycki – zamordowany w Katyniu,
• Por. Mieczysław Gorycki – zginął w Lubaczowie, jedna z ofiar walk z UPA,
• Pchor. Tadeusz Gorycki (s. Kazimierza) – absolwent podchorążówki AK, dwukrotny więzień obozów koncentracyjnych,
• Marian Gorycki, Józef Gorycki – bracia z Koprzywnicy, którzy walcząc z okupantem hitlerowskim w legendarnym oddziale „Jędrusie”, oddali życie za Ojczyznę,
• Władysław Gorycki, Jan Gorycki z Woli Batorskiej – żołnierze przynależni do placówki „Pstrąg”. Władysław brał udział w zamachu na komendanta Policji w Niepołomicach, który nadgorliwie przysługiwał się Niemcom.
• Jerzy Ładysław Gorycki – żołnierz plutonu 327 (2 Rejon Obw. Wola) Warszawskiego Okręgu AK, ranny w trzecim dniu Powstania Warszawskiego,
• Wacław Stanisław Gorycki z Koprzywnicy – więzień obozu koncentracyjnego za udział w Ruchu Oporu,
• Piotr i Maria (z domu Jarosz) Goryccy – współpracowali z Armią Krajową, udostępniając swój dom w Woli Batorskiej nr 453 na potrzeby konspiracji i partyzantów z placówki „Pstrąg”.

25-lecie Klubu Familijnego „Goritius”

Klub Familijny «Goritius» w Niepołomicach powstał z potrzeby pielęgnowania pamięci o przodkach. Działalność tej organizacji rozpoczęła się 12 sierpnia 2001 r. w niepołomickim Zamku Królewskim podczas tzw. Małego Zjazdu Goryckich, w którym uczestniczyło 15 osób. Przyjęto wówczas określenie „linii batorskiej” dla rodziny z Woli Batorskiej, odróżniając ją od innych gałęzi rodu.
Zjazd powołał grupę organizacyjną w składzie:

Celem grupy było przygotowanie kolejnych zjazdów i spotkań. Jednym z nich było spotkanie w plenerze na Hysnym w Puszczy Niepołomickiej 6 sierpnia 2005 r., w którym uczestniczyło 28 osób. Na tym spotkaniu przekształcono jednogłośnie grupę w Klub Familijny „Goritius”. 24 lutego 2007 r., celem sformalizowania działalności, zwołano zebranie organizacyjne w Niepołomicach z udziałem 12 członków-założycieli, uchwalając Regulamin Klubu Familijnego „Goritius” (statut). Wybrano wówczas prezesa oraz Zarząd w składzie: Tadeusz Gorycki (prezes), Marian Mazur (wiceprezes), Piotr Gorycki (sekretarz), Genowefa Więcław (skarbnik) i Janina Machnicka (członek Zarządu). Organ nadzorujący – Starosta Wielicki – 21 marca 2007 r. dokonał wpisu Klubu do rejestru stowarzyszeń zwykłych pod nr 15/07. „Cele i sposoby działania” zawarto w 21 punktach Regulaminu, wyznaczających roczne plany pracy.

Historia rodziny Goryckich jest kolejnym fragmentem wielkiej, niepołomickiej układanki – tej, którą warto zachować, zanim rodzinne wspomnienia, fotografie i opowieści odejdą wraz z kolejnymi pokoleniami. Bo miasto to nie tylko ulice, budynki i daty. Miasto to przede wszystkim ludzie. A kiedy poznajemy ich historie, zaczynamy lepiej rozumieć także historię miejsca, które nazywają swoim domem.

Mamy nadzieję, że ta wystawa będzie nie tylko lekcją historii, ale również inspiracją, byśmy sięgnęli do własnych rodzinnych albumów, zapytali dziadków i rodziców o ludzi ze starych fotografii. Nie pozwólmy, by historie naszych bliskich zniknęły razem z ostatnimi osobami, które je pamiętają. Zachęcamy do obejrzenia ekspozycji, która będzie dostępna w Bibliotece Publicznej w Niepołomicach oraz Laboratorium Aktywności Społecznej do końca września.

Joanna Lebiest
Agnieszka Grab